Türkiye’de zaman zaman meydana gelen doğa olayları ile can ve mal kayıpları meydana gelmektedir. Bu olaylardan deprem, jeolojik kaynaklı sel, heyelan, çığ ve orman yangınlarıysa meteorolojik ve jeomorfolojik afetlerdendir. Peki bizler bu doğa olayları ile karşı karşıya kaldığımızda nasıl bir beslenme hizmeti sağlayabiliriz? Bu yazımda bu sorunun cevabını alabileceksiniz.

Afet durumlarında beslenmenin temel hedefi bireylerin yeterli, dengeli ve sağlıklı beslenmesini sağlayabilmektir. Aynı zamanda bu şekilde afetzedelerin biraz da olsa yükünü hafifletebilmektir.

Beslenme hizmetinin verileceği dönem veya dönemlerde diyetisyenin ya da beslenme hizmetinden sorumlu kişinin gözlemleri çok önemlidir. Bu gözlemlerde:

• Beslenme Durumu
• Genel beslenme – yemek pişirme alışkanlıkları gibi konuların iyi analiz edilmesi önem arz eder. Çünkü bunlara göre yemek planlaması yapılır. Aksi taktirde bunlar göz önünde bulundurulmazsa beslenme yetersizlikleriyle karşılaşılabilir. 

Afet durumunda beslenme hizmeti 2 dönemde incelenir.

1.Kısa Dönem Beslenme Hizmeti

Afetin fiziksel ve psikososyal etkilerinin devam ettiği bir süreçtir. Verilecek beslenme hizmetinin ilk aşamasıdır. Bireylerin sıcak bir çay, çorba vb. besinlere ulaşımı onların psikolojik olarak rahatlamasını sağlayacaktır.

Yeniden yapılanma ve rehabilitasyondan önce başlayan bu dönem toplam birkaç hafta veya daha az sürer.
Bu aşamada servise hazır öğün ve sağlıklı su sağlanması çok önemlidir.

Bu aşamada dikkat edilmesi gereken hususlar.

1. Temin edilmesi kolay besinlerin seçimi yapılmalıdır.
2. Bozulmaya karşı dayanıklı besinlerin seçilmesi gerekir.
3. Enerji içeriği yüksek besinler olmalıdır.
4. Kontamine olmuş besinlerin uzaklaştırılması gerekir.

Beslenme Hizmetinde Yer Alabilecek Besinler

1. Tahıllar (ekmek, bisküvi, pirinç, makarna,bulgur vb.),
2. Yumurta,
3. Kuru baklagiller (kuru fasulye, nohut,mercimek vb.),
4. Konserve yiyecekler (et, balık vb.),
5. Çay, şeker ve tuz,
6. Yoğurt, peynir
7. Su ( Afet durumlarında temiz suya erişimde sıkıntı yaşanabilir. Bu durumda hem içme suyu hem de diğer ihtiyaçların karşılanabilmesi için kişi başı günlük en az 15 litre olmak şartıyla 40 litreye kadar su temini sağlanmaya çalışılmalıdır.

2. Uzun Dönem Beslenme Hizmeti

Toplu Beslenme Hizmetleri bu dönemde etkin olan hizmettir. Bununla birlikte besin güvenliği, hijyen, sanitasyon son derece dikkat edilmesi gereken hususlardır. Toplu beslenme hizmeti dışında bireylerin kendi hayatlarına dönme aşamasında çeşitli kuru gıdalar verilir. Böylece bireylere kendi yemeğini hazırlama olanağı sağlanmış olur.

Kısa Dönem Beslenme Hizmetinde Yer Alan Besinlere Ek Yer Alabilecek Besinler

• Sıvı yağ
• Süt tozu
• Özel diyet ürünleri
• Bal, pekmez
• Kuru Meyveler
• Baharatlar, çay, kahve
• Fındık, Ceviz
• Tahin Helvası
• Zenginleştirilmiş bisküvi vb.

Besin sağlamada dikkat edilmesi gerekenler:

• Kontamine olmamış
• Raf ömrü uzun ( En az 6 ay )
• Saklama Koşulları
• Ambalajlı, etiketli, besin değeri yüksek

Peki afet durumunda bireylere verilecek ortalama enerji miktarı nedir?

Bireylere ortalama 1800-2200 kkal enerji verilmesi gerekmektedir. Enerjinin %10-12’si proteinlerden, günlük enerjinin en az %17’si yağlardan sağlanmalıdır.

Afet Durumunda Bebek Beslenmesi 

0-6 ay bebek beslenmesi

Anne sütü varsa kesinlikle anne sütü ile beslenmeye devam edilmelidir. Anne sütü yoksa ayına uygun bebek formülleri kullanılmalıdır. Eğer her ikisi de yoksa 2:1 oranında inek sütü yoğurt veya kefir sulandırılır. Her 100 ml için 1 tatlı kaşığı şeker eklenir.

6-24 ay bebek beslenmesi 2 yaş 

Anne sütü + tamamlayıcı besinler şeklinde olmalıdır. Anne sütü yoksa uygun ay aralığına göre tamamlayıcı besinler verilir.

Afet bölgesinde salgın hastalıkların görülmesi çok yüksek bir ihtimaldir. Bu salgınlardan biri de ishal salgınıdır. Özellikle 0-5 yaş arasında hayati risk taşıyor. Hazır solüsyonlara erişim yoksa ORS’ler hazırlanabilir. Bu şekilde kaybedilen sıvı ve elektrolitlerin karşılanması sağlanır.

ORS Hazırlanışı

• 1 litre kaynamış ve paketli suya
• 2 çorba kaşığı toz şeker
• 1 çay kaşığı tuz
• 1 çay kaşığı karbonat eklenir. Karıştırılır. 
• < 2 yaş ————–1/2 çay bardağı (50-100 ml)
• 2-10 yaş————-1/2 -1 su bardağı (100-200 ml)
• >10 yaş her ishalli dışkılamadan sonra verilir.

Afet Durumunda Çocuk Beslenmesi

Okul Öncesi ve Okul Dönemi Adölesan Dönem olmak üzere 2 ayrı dönemde incelenir.

Okul Öncesi Dönem Beslenme (2-6 yaş)

• Malnütrisyon durumu kontrol edilir. Eğer malnütrisyon varsa hazır terapötik gıdalar kullanılır. Ağır malnütrisyon varsa hastaneye yatışı yapılmalıdır.
• Malnütrisyon yoksa ( Yaş x 100) + 1000 şeklinde günlük enerji hesaplanır.

Okul Dönemi ve Adölesan Dönemde Beslenme (6-18 yaş)

• Malnütrisyon durumuna bakılır. Eğer malnütrisyon söz konusuysa oral beslenme ürünleri kullanılır. Ağır malnütrisyon varsa hastaneye yatışı yapılmalıdır.
• Malnütrisyon yoksa 6-12 yaş kız çocuklara 1300-1600 kkal, erkek çocuklara 1600-2000 kkal enerji sağlanmalıdır. 12-18 yaş kızlarda 2000-2200 kkal, erkeklerde 2600-2800 kkal enerji sağlanmalıdır.

Gebelik Döneminde Beslenme Önerileri

• Kişiye özgü değerlendirme yapılmalıdır.
• Minimum enerji 1800 kkal olmalıdır.
• Hekim kontrolünde 60 mg demir ve 400 mcg  folik asit verilmelidir.
• Her gün 2 su bardağı süt, yoğurt, kefir tüketimi için desteklenmelidir.
• Yeterli sıvı alımı sağlanmalıdır.

Emziren Annelere Beslenme Önerileri

Minimum enerji 1800 kkal olmalıdır. Aynı zamanda tıpkı gebelik dönemindeki gibi her gün 2 su bardağı süt, yoğurt, kefir tüketimi için desteklenmelidir. Yeterli sıvı tüketmesi sağlanmalıdır. Bu durumla ilgili olabilecek bir durumu da buraya bırakıyorum. Emziren Anne Instagram

Yaşlı Bireyler İçin Beslenme Önerileri

• Süt ve süt ürünlerinin tüketimi her gün sağlanmalıdır.
• Mümkün olduğunca besin çeşitliliği sağlanmalıdır.
• Sıvı tüketimi arttırılmalıdır.
• Çiğneme yutma güçlüğü bulunuyorsa püre ve blenderize şekilde besinler verilir.

Afet durumlarıyla ilgili önem arz eden diğer hususlarla ilgili Instagram post paylaşımlarının linkini de buraya bırakıyorum. Yazıya tıkladığınızda ulaşabilirsiniz.

Instagram Post 1

Instagram Post 2

KAYNAK
1. Akman.,K. Öney, B., (2022) Afet Durumlarında Beslenme Hizmetleri, Afet ve Risk Dergisi. 5 (1), (239-246)

Afet Durumunda Beslenme yazısı ilk önce Diyetisyen Zeynep Sıla Gümüş üzerinde ortaya çıktı.

Sağlıklı bir diyet, herhangi bir zamanda sağlıklı bir yaşam tarzının önemli bir parçasıdır. Ancak hamilelik döneminde sağlıklı nesillerin dünyaya gelebilmesi, bebeğin gelişmesi ve büyümesi için beslenme çok önemli bir konumdadır.
Bu bölümde gebelik döneminde beslenme ile ilgili dikkat edilmesi gereken en önemli konulara yer vermeye çalıştım. Keyifli okumalar

Hamilelik Döneminde Artan Gereksinimler Nelerdir?

Hamilelikte kalsiyum, demir, folik asit ve bazı B grubu vitaminlerin gereksinimleri artar. Yeterli ve dengeli bir sağlıklı beslenme programı ile bunların çoğunu karşılamak mümkün. Demir ve folik asit gereksinimleri için de bir doktor tarafından gerekli takviyeler de alınmalıdır.

Folik asit hamilelik döneminde neden elzemdir?

Doğurganlık çağındaki tüm kadınların bebeğin beyninin (anensefali) ve omurganın (spina) bazı önemli doğum kusurlarını önlemeye yardımcı olmak için her gün 400 mikrogram (mcg) folik asit içeren bir diyetle beslenmesi gerekir.
Folik Asit Nedir?
Folik asit bir B vitaminidir. Vücudumuz yeni hücreler yapmak için folik asidi kullanır. Cildi, saçı ve tırnakları düşünün. Bunlar ve vücudun diğer kısımlarını her gün yeni hücreler oluşturur. Bu yüzden folik asit vücudumuz tarafından sıklıkla kullanılmaktadır.

Folik asit hamilelikten önce ve hamilelik sırasında neden önemlidir?

 Bebek hamilelik sırasında gelişirken folik asit nöral tüpü oluşturmaya yardımcı olur. Gebelerde artan folik asit gereksinimini karşılamak diyet ile yetersiz kalabilir. Bu nedenle nöral tüp defektini önlemek için gebelik süresince her kadın 400 mcg/ gün folik asit içeren bir diyetten zengin beslenmelidir.
Folik asit kaynakları; karaciğer, koyu yeşil yapraklı sebzeler, et, yumurta, kurubaklagiller, süt ve süt ürünleri ve tam tahıllardır.

Gebelik Döneminde Uygun Ağırlık Artışı Nasıl Olmalıdır?

Türkiye Beslenme Rehberine (TÜBER 2015) göre gebelerin gebelik süresince kazanması gereken ağırlıklar aşağıda yer almaktadır.
Hatırlatma: BKİ = Vücut Ağırlığı (kg) / (Boy (m)* Boy (m) = kg/m2

Gebelik Döneminde Meydana Gelen Mide Bulantıları İçin Neler Yapılabilir?
Bulantı ve kusmalar gebelik döneminin ilk 3 ayında meydana gelmektedir. Bu süreçte beslenme şu şeklide olmalıdır.

• Az ve sık beslenilmeli
• Sıvı tüketimi öğünlerde değil öğün aralarında olmalıdır.
• Sindirimi kolay olabilecek besinler tüketilmelidir.
• Yağ içeriği yüksek kızartma gibi besinlerden uzak durulmalıdır.
• Yatağınızın başucuna bir kutu kraker koyun ve uyanır uyanmaz birkaç tane kraker yiyin, çünkü günün erken saatlerinde yemek bulantıyı önlemeye yardımcı olabilir.
• Sade kızarmış ekmek, yağ eklenmeden yapılan patates püresi bulantıları azaltmaya yardımcı diğer seçenekler arasındadır.
• Tahıl genellikle mide bulantısını tetikleyen bir kokuya veya tada sahip değildir. Ek beslenme için mineraller ve vitaminlerle güçlendirilmiş birini seçin ve eklenmiş şekerlerle dolu tahıllardan kaçının.

Gebelik Döneminde Kabızlıktan Kaçınmak Neler Yapılabilir?

Posa içeriği yüksek besinler tüketilmelidir. Posa içeriği yüksek besinler arasında taze sebzeler ve meyveler, tam tahıllı besinler, kuru baklagiller ve kuru meyvelerin tüketimi arttırılmalıdır.
Sıvı tüketimi arttırılmalıdır. 2,5 -3 L su tüketilmelidir.

Gebelik Döneminde Bitki Çayı Tüketimi Nasıl Olmalıdır?

Bitki çaylarının yanlış kullanımı ile düşük ve prematüre doğumlarla karşılaşılabilir. Hatta bazı güvenilirliği bilinmeyen çaylar rahim kasılmasına neden olarak erken doğum riskini arttırabilir. Böylece gelişimini tamamlayamayan bebeklerde ise ölümlere neden olabilir.
Gebelikte orta düzeyde güvenli sayılan çaylar bulunmaktadır. Bunlar; Ihlamur, kuşburnu, nane ve turunçgil çaylarıdır. Bu çaylar 1 fincandan fazla tüketilmemelidir. 1 fincan = max 240 ml.

Gebelik Döneminde Beslenme yazısı ilk önce Diyetisyen Zeynep Sıla Gümüş üzerinde ortaya çıktı.