Türkiye’de zaman zaman meydana gelen doğa olayları ile can ve mal kayıpları meydana gelmektedir. Bu olaylardan deprem, jeolojik kaynaklı sel, heyelan, çığ ve orman yangınlarıysa meteorolojik ve jeomorfolojik afetlerdendir. Peki bizler bu doğa olayları ile karşı karşıya kaldığımızda nasıl bir beslenme hizmeti sağlayabiliriz? Bu yazımda bu sorunun cevabını alabileceksiniz.

Afet durumlarında beslenmenin temel hedefi bireylerin yeterli, dengeli ve sağlıklı beslenmesini sağlayabilmektir. Aynı zamanda bu şekilde afetzedelerin biraz da olsa yükünü hafifletebilmektir.

Beslenme hizmetinin verileceği dönem veya dönemlerde diyetisyenin ya da beslenme hizmetinden sorumlu kişinin gözlemleri çok önemlidir. Bu gözlemlerde:

• Beslenme Durumu
• Genel beslenme – yemek pişirme alışkanlıkları gibi konuların iyi analiz edilmesi önem arz eder. Çünkü bunlara göre yemek planlaması yapılır. Aksi taktirde bunlar göz önünde bulundurulmazsa beslenme yetersizlikleriyle karşılaşılabilir. 

Afet durumunda beslenme hizmeti 2 dönemde incelenir.

1.Kısa Dönem Beslenme Hizmeti

Afetin fiziksel ve psikososyal etkilerinin devam ettiği bir süreçtir. Verilecek beslenme hizmetinin ilk aşamasıdır. Bireylerin sıcak bir çay, çorba vb. besinlere ulaşımı onların psikolojik olarak rahatlamasını sağlayacaktır.

Yeniden yapılanma ve rehabilitasyondan önce başlayan bu dönem toplam birkaç hafta veya daha az sürer.
Bu aşamada servise hazır öğün ve sağlıklı su sağlanması çok önemlidir.

Bu aşamada dikkat edilmesi gereken hususlar.

1. Temin edilmesi kolay besinlerin seçimi yapılmalıdır.
2. Bozulmaya karşı dayanıklı besinlerin seçilmesi gerekir.
3. Enerji içeriği yüksek besinler olmalıdır.
4. Kontamine olmuş besinlerin uzaklaştırılması gerekir.

Beslenme Hizmetinde Yer Alabilecek Besinler

1. Tahıllar (ekmek, bisküvi, pirinç, makarna,bulgur vb.),
2. Yumurta,
3. Kuru baklagiller (kuru fasulye, nohut,mercimek vb.),
4. Konserve yiyecekler (et, balık vb.),
5. Çay, şeker ve tuz,
6. Yoğurt, peynir
7. Su ( Afet durumlarında temiz suya erişimde sıkıntı yaşanabilir. Bu durumda hem içme suyu hem de diğer ihtiyaçların karşılanabilmesi için kişi başı günlük en az 15 litre olmak şartıyla 40 litreye kadar su temini sağlanmaya çalışılmalıdır.

2. Uzun Dönem Beslenme Hizmeti

Toplu Beslenme Hizmetleri bu dönemde etkin olan hizmettir. Bununla birlikte besin güvenliği, hijyen, sanitasyon son derece dikkat edilmesi gereken hususlardır. Toplu beslenme hizmeti dışında bireylerin kendi hayatlarına dönme aşamasında çeşitli kuru gıdalar verilir. Böylece bireylere kendi yemeğini hazırlama olanağı sağlanmış olur.

Kısa Dönem Beslenme Hizmetinde Yer Alan Besinlere Ek Yer Alabilecek Besinler

• Sıvı yağ
• Süt tozu
• Özel diyet ürünleri
• Bal, pekmez
• Kuru Meyveler
• Baharatlar, çay, kahve
• Fındık, Ceviz
• Tahin Helvası
• Zenginleştirilmiş bisküvi vb.

Besin sağlamada dikkat edilmesi gerekenler:

• Kontamine olmamış
• Raf ömrü uzun ( En az 6 ay )
• Saklama Koşulları
• Ambalajlı, etiketli, besin değeri yüksek

Peki afet durumunda bireylere verilecek ortalama enerji miktarı nedir?

Bireylere ortalama 1800-2200 kkal enerji verilmesi gerekmektedir. Enerjinin %10-12’si proteinlerden, günlük enerjinin en az %17’si yağlardan sağlanmalıdır.

Afet Durumunda Bebek Beslenmesi 

0-6 ay bebek beslenmesi

Anne sütü varsa kesinlikle anne sütü ile beslenmeye devam edilmelidir. Anne sütü yoksa ayına uygun bebek formülleri kullanılmalıdır. Eğer her ikisi de yoksa 2:1 oranında inek sütü yoğurt veya kefir sulandırılır. Her 100 ml için 1 tatlı kaşığı şeker eklenir.

6-24 ay bebek beslenmesi 2 yaş 

Anne sütü + tamamlayıcı besinler şeklinde olmalıdır. Anne sütü yoksa uygun ay aralığına göre tamamlayıcı besinler verilir.

Afet bölgesinde salgın hastalıkların görülmesi çok yüksek bir ihtimaldir. Bu salgınlardan biri de ishal salgınıdır. Özellikle 0-5 yaş arasında hayati risk taşıyor. Hazır solüsyonlara erişim yoksa ORS’ler hazırlanabilir. Bu şekilde kaybedilen sıvı ve elektrolitlerin karşılanması sağlanır.

ORS Hazırlanışı

• 1 litre kaynamış ve paketli suya
• 2 çorba kaşığı toz şeker
• 1 çay kaşığı tuz
• 1 çay kaşığı karbonat eklenir. Karıştırılır. 
• < 2 yaş ————–1/2 çay bardağı (50-100 ml)
• 2-10 yaş————-1/2 -1 su bardağı (100-200 ml)
• >10 yaş her ishalli dışkılamadan sonra verilir.

Afet Durumunda Çocuk Beslenmesi

Okul Öncesi ve Okul Dönemi Adölesan Dönem olmak üzere 2 ayrı dönemde incelenir.

Okul Öncesi Dönem Beslenme (2-6 yaş)

• Malnütrisyon durumu kontrol edilir. Eğer malnütrisyon varsa hazır terapötik gıdalar kullanılır. Ağır malnütrisyon varsa hastaneye yatışı yapılmalıdır.
• Malnütrisyon yoksa ( Yaş x 100) + 1000 şeklinde günlük enerji hesaplanır.

Okul Dönemi ve Adölesan Dönemde Beslenme (6-18 yaş)

• Malnütrisyon durumuna bakılır. Eğer malnütrisyon söz konusuysa oral beslenme ürünleri kullanılır. Ağır malnütrisyon varsa hastaneye yatışı yapılmalıdır.
• Malnütrisyon yoksa 6-12 yaş kız çocuklara 1300-1600 kkal, erkek çocuklara 1600-2000 kkal enerji sağlanmalıdır. 12-18 yaş kızlarda 2000-2200 kkal, erkeklerde 2600-2800 kkal enerji sağlanmalıdır.

Gebelik Döneminde Beslenme Önerileri

• Kişiye özgü değerlendirme yapılmalıdır.
• Minimum enerji 1800 kkal olmalıdır.
• Hekim kontrolünde 60 mg demir ve 400 mcg  folik asit verilmelidir.
• Her gün 2 su bardağı süt, yoğurt, kefir tüketimi için desteklenmelidir.
• Yeterli sıvı alımı sağlanmalıdır.

Emziren Annelere Beslenme Önerileri

Minimum enerji 1800 kkal olmalıdır. Aynı zamanda tıpkı gebelik dönemindeki gibi her gün 2 su bardağı süt, yoğurt, kefir tüketimi için desteklenmelidir. Yeterli sıvı tüketmesi sağlanmalıdır. Bu durumla ilgili olabilecek bir durumu da buraya bırakıyorum. Emziren Anne Instagram

Yaşlı Bireyler İçin Beslenme Önerileri

• Süt ve süt ürünlerinin tüketimi her gün sağlanmalıdır.
• Mümkün olduğunca besin çeşitliliği sağlanmalıdır.
• Sıvı tüketimi arttırılmalıdır.
• Çiğneme yutma güçlüğü bulunuyorsa püre ve blenderize şekilde besinler verilir.

Afet durumlarıyla ilgili önem arz eden diğer hususlarla ilgili Instagram post paylaşımlarının linkini de buraya bırakıyorum. Yazıya tıkladığınızda ulaşabilirsiniz.

Instagram Post 1

Instagram Post 2

KAYNAK
1. Akman.,K. Öney, B., (2022) Afet Durumlarında Beslenme Hizmetleri, Afet ve Risk Dergisi. 5 (1), (239-246)

Afet Durumunda Beslenme yazısı ilk önce Diyetisyen Zeynep Sıla Gümüş üzerinde ortaya çıktı.