Çölyak Hastalığının Belirtileri ve Semptomları nelerdir? Bunun için size bazı bilgiler derledim. Ama önce çölyak nedir? Bu sorunun cevabını sizlerle arayalım?

Çölyak Nedir?

Çölyak hastalığı, sindirim problemlerinden yorgunluğa, cilt sorunlarına ve beslenme yetersizliklerine kadar çok sayıda belirtiye neden olabilen otoimmün bir hastalık olarak tanımlayabiliriz.

Semptomları, buğday, arpa ve çavdarda bulunan bir protein türü olan gluten alımı ile tetiklenir. Bu, iltihaplanmaya ve ince bağırsağınızda hasara neden olan bir bağışıklık tepkisi başlatır.

Çölyak hastalığının semptomlarının kişiden kişiye büyük ölçüde değişebileceğini ve çölyak hastalığı olan bazı kişilerin hiçbir semptom görmeyebileceğini unutmayın. Yine de, çölyak hastalığıyla ilişkili yaygın semptomlardan herhangi birini yaşarsanız, bir doktora ve sonrasında diyetisyene başvurmanız gerektiğini unutmayın.

Peki belirtileri nelerdir? Gelin bakalım.

İşte çölyak hastalığının en yaygın 8 belirtisi ve semptomları.

1. İshal

Gevşek, sulu dışkı, birçok insanın çölyak hastalığı teşhisi konmadan önce yaşadığı ilk belirtilerden biridir. Yapılan bir araştırmaya göre, çölyak hastalığı olan kişilerin yaklaşık %43’ünde ishal bulunmaktadır. Neyse ki, glutensiz bir diyet uygulamak genellikle ishal de dahil olmak üzere birçok çölyak hastalığı semptomunu giderir. Aslında, çölyak hastalığı olan kişilerde yapılan bir çalışmada, glutensiz bir diyet uygulayanlar, yapmayanlara göre önemli ölçüde daha az ishal bildirmişlerdir. Bununla birlikte, enfeksiyon, diğer besin intoleransları veya diğer bağırsak sorunlarının da ishale neden olduğunu unutmamamız gerekiyor.

2. Şişkinlik

Şişkinlik , çölyak hastalığı olan kişilerin yaşadığı başka bir yaygın semptomdur. Çölyak hastalığı, sindirim sisteminizde şişkinlik ve enfeksiyona neden olabilir. Çölyak hastalığı bulunan 200 kişide yapılan başka çalışmada, glutensiz bir diyetin ardından şişkinlik gibi semptomlarının önemli ölçüde azalttığı görülmüştür. Bazı durumlarda gluten, çölyak hastalığı olmayan kişilerde bile şişkinlik gibi sindirim sorunlarına neden olabilir. Örneğin, bir çalışma, glutenin, irritabl bağırsak sendromu (IBS) olan kişilerde mide ağrısı, şişkinlik ve yorgunluk gibi semptomları kötüleştirdiğini buldu.

Peki şişkinlik varsa her zaman çölyak diyebilir miyiz?

Tabiki hayır. Çölyak hastalığının yanı sıra, şişkinliğin diğer yaygın nedenleri arasında şunlarda vardır:

Kabızlık
Bağırsak tıkanıklığı
Kronik gaz
Sindirim bozuklukları

3. Gaz

Aşırı gaz, glutensiz diyet uygulamayan çölyak hastalığı olan kişilerin yaşadığı yaygın bir sindirim sorunu olduğu söylememiz mümkün. Çölyak hastalığı olan 193 yetişkinde yapılan bir çalışmada, yaklaşık %7’sinin aşırı gaz şikayeti olduğu görüldü.

Kabızlık
Hazımsızlık
Hava yutmak
Laktoz intoleransı ve IBS gibi durumlarda da gaz şikayetleri görülebilir.

4. Yorgunluk

Çölyak hastalığı olan kişilerde azalan enerji seviyeleri ve yorgunluk yaygındır. Çölyak hastalığı olanların, yorgunluğa da katkıda bulunabilecek uyku ile ilişkili sorunlara sahip olma olasılığının daha yüksektir. Ek olarak, tedavi edilmeyen çölyak hastalığı ince bağırsağınızda hasara neden olarak vitamin ve mineral eksikliklerine yol açarak enerji seviyenizin düşmesine neden olabilir. Yorgunluğun diğer potansiyel nedenleri arasında enfeksiyon, tiroid sorunları, depresyon ve anemi yer alır.

5. Kilo Kaybı

Ağırlıkta keskin bir düşüş ve kilo vermede zorluk genellikle çölyak hastalığının erken belirtileridir. Bunun nedeni, vücudunuzun besin ögesi emilimindeki bozukluklardır, bu da yetersiz beslenmeye ve kilo kaybına neden olabilir.

Yapılan bir çalışmada çölyak hastalığı bulunan 42 çocukta, glutensiz bir diyetin ardından 1 yıl sonra vücut ağırlığını ve BKİ’nin önemli ölçüde artırdığı bulundu.

Açıklanamayan kilo kaybı diyabet, kanser, depresyon veya tiroid sorunları gibi durumlardan da kaynaklanıyor olabilir.

6. Demir eksikliği anemisi

Çölyak hastalığı, besin emilimini bozabilir ve sağlıklı kırmızı kan hücrelerinin eksikliğinden kaynaklanan bir durum olan demir eksikliği anemisine yol açabilir.

Bir araştırmaya göre, çölyak hastalığı olan kişilerin yaklaşık %40’ında demir eksikliği anemisi mevcuttur. Bununla birlikte, demir eksikliği anemisinin başka birçok farklı nedeni vardır. Bunlar:

Kötü beslenme
Aspirin gibi ağrı kesicilerin uzun süreli kullanımı
Ağır adet kanaması veya peptik ülserler yoluyla kan kaybı

7. Kabızlık

Çölyak hastalığı bazı kişilerde ishale neden olurken bazı kişilerde kabızlığa neden olabilir. Çölyak hastalığı bağırsak villuslarına zarar verir. Bunlar ince bağırsaktaki parmak benzeri küçük çıkıntılardır ve besin maddelerinin emilmesinden sorumludurlar. Yiyecekler sindirim sisteminizden geçerken, bağırsak villusları besinleri tam olarak ememez ve bunun yerine genellikle dışkıdan ekstra nemi emebilir. Bu, geçmesi zor olan sertleşmiş dışkıya yol açarak kabızlığa neden olur .Bununla birlikte, sıkı bir glütensiz diyet uygulasalar bile, çölyak hastalığı olan kişiler kabızlıktan kaçınmakta zorlanabilirler. Bunun nedeni, glütensiz bir diyetin tahıllar gibi birçok yüksek lifli gıdayı kesmesidir , bu da lif alımının azalmasına ve dışkılama sıklığının azalmasına neden olabilir.

Fiziksel hareketsizlik, dehidrasyon ve zayıf beslenme de kabızlığa neden olabilir.

8. Kaşıntılı döküntü

Çölyak hastalığı dermatitis herpetiformis’e neden olabilir. Bu, dirseklerinizde, dizlerinizde veya kalçalarınızda oluşan bir tür kaşıntılı, kabarcıklı deri döküntüsüdür.

Çölyak hastalığı olan kişilerin yaklaşık %17’si bu döküntüyü yaşar ve tanıya götüren en önemli semptomlardan biridir. Ayrıca tanı konulduktan sonra tedaviye uyumun zayıf olduğunun bir işareti olarak da gelişebilir.

Bu deri döküntüsünü geliştiren kişiler, nadiren çölyak hastalığına eşlik eden diğer sindirim semptomlarını yaşarlar

Çölyak hastalığının yanı sıra kaşıntılı bir deri döküntüsünün diğer potansiyel nedenleri arasında şunlar vardır:

Egzama
Sedef hastalığı
Dermatit
Kurdeşen

Sizce glutensiz diyet ilkeleri nelerdir? Kısaca buğday, arpa, çavdar içerikleri besinlerin diyetten elimine edilmesi olarak ifade edebiliriz. Aşağıdaki tabloya serbest yiyeceklerin ve yasak yiyeceklerin listesini bırakıyorum. Bunun dışında sizlere etiket okumanın öneminden bahsetmek istiyorum. Glutensiz beslenirken özellikle tahıllarda ve paketli ürünlerde dikkatli omanızı öneririm. Glutensiz beslenirken sizler mutlaka etiket okuma alışkanlığı kazanmalısınız. Paketli besinlerin büyük bir kısmında gluten bulunur. Bu yüzden ”glutensiz” veya ”gluten free” ibaresi bulunan ürünler tercih edilmelidir. Bu işaret alttaki resimdekine benzerdir.

GLUTENSİZ DİYETTE

SERBESTLER VE YASAKLAR

Yiyecek Grubu	Serbest Yiyecekler	Yasak Yiyecekler
İçecekler	Süt, salep, ıhlamur, çay, ayran, taze sıkılmış meyve suları, limonata	Boza, karbonatlı içecekler, alkollü içecekler
Et, Balık, Kümes Hayvanları	Dana ve sığır eti, tavuk ve hindi eti (derisiz), tüm balıklar	Sakatatlar (karaciğer, beyin, dalak, yürek, işkembe vb.) salam, sucuk, sosis, köfte içine buğday ve çavdar unundan yapılmış ekmek içi koyulmayacaktır.
Yumurta ve peynir	Katı veya rafadan haşlanmış yumurta, tüm peynirler	Kızarmış yumurta
Tahıllar	Pirinç, pirinç unu ve pirinç nişastası ile yapılmış yiyecekler, mısır unu ile yapılmış ekmek, mısır nişastası, patates	Buğday ve çavdar unu ile yapılmış her türlü yiyecek = bulgur, makarna, şehriye, erişte, kuskus, bisküvi, simit, dondurma külahı, ekmek, pide, pizza, hamburger ekmeği, tarhana, yarma, irmik, kraker, börek, pasta, çörek, yulaf ve arpa hazır satılan mısır ekmekleri, kızarmış patates, cips
Kurubaklagiller	Hepsi	Hiçbiri
Sebze – Meyve	Hepsi	Hiçbiri
Çorbalar	Sebze çorbası, pirinç çorbası, pirinçle yapılmış yayla çorbası, mercimek ve mercimek unu ile yapılmış çorba	Şehriye çorba, un çorba, tarhana çorba, düğün çorba, unlu domates çorba, erişte çorbası, et ve tavuk suyuyla hazırlanmış çorbalar ,hazır çorbalar
Yağlar	Zeytin yağ, ayçicek, mısırözü, soya gibi bitkisel sıvı yağlar	Margarin, tereyağ, katı yağlar, kızarmış besinler, kaymak, krema, mayonez, fındık, fıstık, ceviz, badem vb. kuru yemişler
Tatlılar	Buğday, çavdar unu katılmamış her türlü tatlı, bal, pekmez, lokum, komposto, hoşaf, sütlü tatlılar (diyet uzmanı önerirse)	Unlu tatlılar (baklava, tulumba, revani, lokma vb.) kek ve pastalar, çörek, gofret, kurabiye, çikolata, puding
Çeşni vericiler	Sirke, limon, salamura, turşu, baharatlar, tuz, domates suyu, ev salçası	Hazır salça, ketçap, unlu soslar, hazır satılan çeşni verici

İshal Olduğunuz Dönemde Dikkat Etmeniz Gereken Hususlar ;

Yemeklerinizi azar azar, sık sık tüketiniz.

Sıvı alımınızı arttırınız.
Sebzelerden özellikle iyi pişmiş fasulye, kabak, ıspanak, havuç, patatesi tercih ediniz.
Kurubaklagilleri tüketmeyiniz.
Şeker ve şekerli besinlerin tüketiminden kaçınınız.
Kızartılmış, Kavrulmuş besinleri tüketiminden kaçınınız.
Yağlı et suları, tam yağlı peynir, yağlı soslar, kaymak, krema tüketmeyiniz.
Hazır meyve suları, alkol, süt tüketmeyiniz.
Aşırı baharatlı, salçalı besinler, konserveler, salamuralar, sirke tüketiminden kaçınınız.
Kepek ve kepekli yiyecekler tüketmeyiniz.
Kuruyemiş ve kuru meyve tüketmeyiniz.
Çiğ sebze tüketmeyiniz.

Örnek Menü ;

Sabah : Süt veya açık çay

Peynir

Haşlanmış yumurta

Glutensiz Ekmek veya Haşlanmış Patates

Kuşluk : 1 adet şeftali

Elma veya muz

Öğle : Haşlanmış veya ızgara etler (yağsız), tavuk (derisiz), balık

Pirinç pilavı

Haşlanmış patates veya patates püresi

Pirinç çorbası (az yağlı)

Sebze yemekleri

Yoğurt

Muhallebi, sütlaç, komposto

Meyve (Elma, Şeftali, Muz)

Glutensiz Ekmek

İkindi : 1 Su bardağı ayran

Akşam : Haşlanmış veya ızgara etler (yağsız), tavuk (derisiz), balık